Cơ sở thiết kế và thi công công trình ngầm đô thị

Nội dung chính:

• Khái niệm và phân loại CTNĐT: CTNĐT là các công trình xây dựng dưới mặt đất trong đô thị, bao gồm công trình công cộng, công nghiệp, giao thông, phần ngầm của công trình trên mặt đất, mạng kỹ thuật ngầm và tổ hợp ngầm. Chúng được phân loại theo sơ đồ mặt bằng, công năng, chiều sâu và phương pháp thi công.
• Lịch sử và xu hướng phát triển CTNĐT: CTNĐT đã xuất hiện từ thời tiền sử với nhiều mục đích khác nhau (nhà ở, văn hóa, tôn giáo, quân sự, công nghiệp, giao thông). Xu hướng phát triển trong thế kỷ XXI bao gồm việc khai thác không gian ngầm có kế hoạch, mở rộng quy mô, đa dạng hóa công năng, liên kết các công trình riêng lẻ thành tổ hợp, tăng cường thiết bị và công nghệ thi công, và mở rộng đào tạo chuyên gia.
• Giải pháp quy hoạch CTNĐT: Quy hoạch theo phương đứng (bố trí công trình ở các độ sâu khác nhau) và theo mặt bằng (tập trung tại trung tâm đô thị, liên hệ với ga tàu điện ngầm, hợp khối cụm kho, v.v.). Việc quy hoạch cần dựa trên các yếu tố như vị trí, địa chất, kết cấu, công nghệ thi công và các yêu cầu về an toàn, kinh tế.
• Kết cấu CTNĐT: Gồm CTNĐT dạng tuyến (hầm, tuynen với các dạng mặt cắt ngang khác nhau) và CTNĐT dạng hình hộp (công trình công cộng – công nghiệp ngầm, có thể nhiều tầng). Vỏ CTNĐT là bộ phận chịu lực và cách nước, có thể đổ toàn khối hoặc lắp ghép, sử dụng các vật liệu như đá, bê tông, BTCT, kim loại. Cửa CTNĐT đảm bảo ổn định và ngăn nước.
• Vai trò và lợi ích của CTNĐT: Tạo cốt cao độ mới, giải quyết vấn đề đất đai, văn minh hóa đô thị, khai thác không gian ngầm, tăng cường cấu trúc quy hoạch, vệ sinh môi trường, phục vụ quốc phòng và giải quyết vấn đề giao thông. Hiệu quả kinh tế – xã hội của CTNĐT được xác định bằng công thức cụ thể, nhấn mạnh lợi ích lâu dài.
• Khảo sát kỹ thuật phục vụ thiết kế và xây dựng CTNĐT: CTNĐT có những đặc điểm riêng biệt về chiều sâu, quy mô, tác động đến nền đất và phụ thuộc vào biện pháp thi công. Nhiệm vụ khảo sát là cung cấp đầy đủ tài liệu về địa chất, thủy văn, khí độc hại để thiết kế và thi công an toàn. Công tác khảo sát được chia thành ba giai đoạn: sơ bộ, kỹ thuật và kiểm tra trong quá trình thi công. Các phương pháp khảo sát bao gồm đào hang, khoan, địa vật lý, nghiên cứu hiện trường và phòng thí nghiệm. Tài liệu cũng trình bày đặc điểm địa chất của Hà Nội và TP.HCM và ảnh hưởng của chúng đến xây dựng CTNĐT.

Khai thác không gian ngầm đô thị là một xu hướng tất yếu trong sự phát triển và hiện đại hoá đô thị, đặc hiệt cần thiết đối với đất nước ta, trước tiên là đối với Thủ đô Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh.

Nhận rõ vai trò quan trọng của CTNĐT, nhà nước ta đã có nhiều chính sách khuyến khích các tổ chức và cá nhân tham gia quy hoạch không gian xây dựng ngầm, đầu tư xây dựng các công trình ngầm. Theo đó, nhiều văn bản pháp quy đã được ban hành (Các nghị định của Chính phủ về quản lý không gian xây dựng ngầm đô thị, các Quy chuẩn kỹ thuật Quốc gia về công trình tàu điện ngầm, ga ra ôtô ngầm, các tiêu chuẩn kỹ thuật lên quan đến thiết kế, thi công và nghiệm thu công trình ngầm đô thị…) tạo hành lang pháp lý cho công tác quy hoạch và xây dựng CTNĐT. Đồng thời Nhà nước đã có nhiều chinh sách khuyến khích, hỗ trợ và ưu đãi trong công tác dầu tư xây dựng công trình ngầm tại các đô thị.

Với chính sách nêu trên của Nhà nước về công tác xây dựng ngầm, chắc chắn sẽ thu hút nhiều nhà dầu tư quan tâm đến lĩnh vực bỏ ngỏ đầy triển vọng này ở các đô thị lớn nước ta.

Để giải quyết bài toán khai thác không gian ngầm trước tiên cần có đội ngũ chuyên gia, kỹ thuật vê lĩnh vực xây dựng ngầm, hiểu biết sâu sắc trong các lĩnh vực địa kỹ thuật, cơ chế làm việc của công trình với nền đất, các nguyên tắc tính toán thiết kế, các công nghệ tiên tiến trong thi công khai thác CTNĐT.