Di truyền học động vật

Giáo trình này tập trung vào các nội dung chính sau:

• Mở đầu: Giới thiệu về di truyền học (genetics) là khoa học nghiên cứu về sự di truyền (heredity) và sự biến dị (variation). Di truyền học được chia thành ba phần chính: Di truyền học Mendel (Mendelian genetics), di truyền học quần thể (population genetics), và di truyền học số lượng (quantitative genetics). Đồng thời, tệp cũng đề cập đến các nhánh khác của di truyền học như di truyền toán học, di truyền tế bào, di truyền phân tử, di truyền sinh lý, di truyền sinh hóa, di truyền miễn dịch, và di truyền học trên các đối tượng cụ thể (động vật, thực vật, vi sinh).
• Chương I: Cơ sở vật chất của sự di truyền:
  • Cơ sở tế bào học của sự di truyền: Mô tả cấu tạo của tế bào động vật (màng tế bào, nhân tế bào, tế bào chất), đặc biệt nhấn mạnh vai trò của nhiễm sắc thể (chromosome) và gen (gene) là cơ sở vật chất của sự di truyền. Phần này cũng trình bày về số lượng nhiễm sắc thể, kiểu nhân (karyotype) và nhiễm sắc thể đồ (karyogram) ở các loài vật nuôi.
  • Sự phân chia tế bào, sự hình thành tế bào sinh dục và sự thụ tinh: Giải thích hai kiểu phân bào chính là phân bào nguyên nhiễm (mitosis) và phân bào giảm nhiễm (meiosis), quá trình hình thành tinh trùng (spermatogenesis) và trứng (oögenesis), cũng như sự thụ tinh (fertilisation).
  • Cơ sở sinh hóa học của sự di truyền: Cấu trúc và chức năng của prôtít (amino axít, péptít, prôtêin) và nuclêíc axít (DNA, RNA). Đặc biệt, tập trung vào cấu trúc xoắn kép của DNA theo Watson và Crick, chức năng mang thông tin di truyền của DNA, và các loại RNA (mRNA, tRNA, rRNA, nRNA) cùng chức năng của chúng.
  • Sự truyền đạt thông tin di truyền và mật mã di truyền: Trình bày lý thuyết trung tâm của di truyền học phân tử (DNA → RNA → Prôtêin) do Crick đưa ra, bao gồm các giai đoạn nhân đôi DNA (duplication), sao chép (transcription) và phiên dịch (translation). Phần này cũng giải thích về mật mã di truyền (genetic code) và các đặc điểm của nó (mã thoái hóa, mã mở đầu, mã kết thúc, tính phổ biến).
  • Cấu trúc, chức năng và sự hoạt động của gen: Định nghĩa gen, các đơn vị cấu tạo của gen (xístrôn, rêcơn, mutôn), khái niệm lôcút (locus) và alen (allele), đồng hợp tử (homozygote) và dị hợp tử (heterozygote). Thảo luận về chức năng của gen theo giả thuyết “một gen một men” và “một gen một dãy pôlipeptít”, mối quan hệ giữa gen, prôtêin và tính trạng (kiểu gen và kiểu hình), và khái niệm genôm (genome), genpul (genpool). Cũng đề cập đến các đặc điểm hoạt động của gen như độ biểu hiện và độ thâm nhập.
  • Sự di truyền ngoài nhân: Trình bày về vai trò của tế bào chất và các cơ quan tử (lạp thể, ty thể, hạt Kappa) trong sự di truyền, đặc trưng bởi sự truyền đạt các tính trạng chủ yếu theo dòng mẹ.
• Chương II: Di truyền học Mendel:
  • Tính trạng chất lượng và Di truyền học Mendel: Giải thích về tính trạng chất lượng và vai trò của Mendel trong việc nghiên cứu sự di truyền và biến dị của chúng thông qua 3 định luật cơ bản.
  • Phương thức tác động và biểu hiện của gen đối với các tính trạng chất lượng: Chi tiết các khái niệm về tính trội (hoàn toàn, không hoàn toàn, siêu trội), át gen (dominant epistasis, dominant and recessive epistasis, double recessive epistasis), gen bổ sung (complementary gene), gen điều chỉnh (modification gene), hiện tượng đa hiệu của gen (pleiotropy), và di truyền đa alen (multiple alleles hoặc polyallele).
  • Các định luật di truyền Mendel: Trình bày cụ thể 3 định luật: Định luật tính trội (sự đồng nhất ở thế hệ lai thứ nhất), Định luật phân ly (giao tử thuần khiết và tỷ lệ phân ly 1:2:1 kiểu gen, 3:1 kiểu hình ở F2), và Định luật phân ly độc lập (tổ hợp tự do của hai hoặc nhiều cặp alen và tỷ lệ phân ly 9:3:3:1 kiểu hình ở F2).
  • Di truyền liên kết và Trao đổi chéo: Giải thích hiện tượng nhiều gen cùng nằm trên một nhiễm sắc thể và được di truyền cùng nhau (sự di truyền liên kết), cũng như sự trao đổi chéo (crossing over) giữa các đoạn nhiễm sắc thể dẫn đến sự di truyền liên kết không hoàn toàn.

Tóm lại, giáo trình cung cấp cái nhìn tổng quan và chi tiết về các khái niệm cơ bản trong di truyền học, từ cấp độ phân tử đến cấp độ quần thể, với trọng tâm là di truyền học Mendel và các hiện tượng liên quan.