Địa lý động vật học

Tóm tắt các chương chính:

• Chương 1: Giới thiệu về Địa lý động vật học (trang 13)
  • Định nghĩa Địa lý động vật học là khoa học nghiên cứu sự phân bố không gian của đa dạng sinh vật nói chung và các quần thể động vật nói riêng trên Trái đất, cả trong quá khứ và hiện tại, liên quan đến các biến đổi trên bề mặt Trái đất.
  • Đối tượng và nhiệm vụ: nghiên cứu sự phân bố của động vật, các nhân tố và quy luật quyết định sự phân bố, cũng như con đường phát sinh, phát triển của sự phân bố động vật.
  • Các quan điểm: Địa lý động vật học (nghiên cứu khu hệ động vật của các miền địa lý) và Động vật địa lý học (nghiên cứu sự phân bố địa lý của các đơn vị phân loại động vật). Giáo trình xem Địa lý động vật học là khoa học trung gian giữa Địa lý và Sinh học.
  • Các phân môn chính: Địa lý động vật học thống kê, Địa lý động vật học phân vùng (hệ thống/so sánh), Địa lý động vật học sinh thái, và Địa lý động vật học lịch sử.
  • Phương pháp nghiên cứu: định lượng đối tượng, đánh giá số lượng tuyệt đối, so sánh tương quan khu hệ, và vẽ bản đồ phân bố của động vật (phương pháp chu vi – điểm, chu vi kết hợp gạch chéo/tô màu).
  • Vị trí trong hệ thống các khoa học: liên quan mật thiết với Địa lý, Sinh học (Thực vật học, Sinh thái học, Phân loại học, Cổ sinh vật học), Môi trường, Địa chất học, và Địa lý kinh tế.
  • Lịch sử phát triển: chia làm 5 thời kỳ, từ trước Công nguyên đến thế kỷ XX, với những đóng góp nổi bật của K. Linnaeus, C. Darwin, P.L. Sclater, và A.R. Wallace.
  • Lịch sử phát triển ở Việt Nam: từ những ghi chép cổ xưa đến các công trình nghiên cứu hiện đại về khu hệ động vật không xương sống nước ngọt, cá nước ngọt, cá biển, lưỡng cư, bò sát, chim và thú.
• Chương 2: Tiếp cận cơ sở sinh thái của Địa lý động vật học (trang 41)
  • Đề cập đến sự hình thành các lục địa và đại dương trên Trái đất.
  • Giới thiệu các giả thuyết giải thích sự phân bố của các khu hệ động vật trên các lục địa:
    • Thuyết bất biến (hay thuyết các lục địa và đại dương không thay đổi): cho rằng các đại dương và lục địa đã tồn tại liên tục, nhưng không giải thích được tất cả đặc điểm phân bố.
    • Giả thuyết cầu lục địa (Hypothetical landbridges): giải thích sự giống nhau của khu hệ động vật ở các lục địa cách biệt bằng việc giả định các cầu lục địa từng tồn tại và sau đó chìm xuống (ví dụ: cầu nối Lemuria, Gondwana, Atlantida, Condevando, Thái Bình Dương Địa, Beringida).
    • Giả thuyết trôi lục địa (Wegener): vỏ Trái đất gồm 3 lớp (Nife, Sima, Sial). Các lục địa di chuyển do lực hút của mặt trăng, mặt trời và lực ly tâm. Theo thuyết này, các lục địa ban đầu là một khối thống nhất (Toàn Địa – Pangaea) và sau đó tách rời, di chuyển, tạo ra sự phân bố động vật hiện tại (ví dụ: sự cách ly của Australia và New Zealand giải thích sự tồn tại của Thằn lằn đầu mỏ, chim Kiwi, Thú huyệt).

Giáo trình này là tài liệu chính thức cho bậc đào tạo cao học ngành Sinh học tại Đại học Quốc gia Hà Nội và tài liệu tham khảo cho sinh viên, nghiên cứu sinh và các nhà nghiên cứu thuộc các ngành khoa học liên quan.