Giáo trình Tâm lý học đại cương

Tệp Giáo trình Tâm lý học đại cương – Nguyễn Quang Uẩn (Chủ Biên) cung cấp một cái nhìn tổng quan về Tâm lý học, bao gồm lịch sử hình thành, các quan điểm cơ bản, đối tượng, nhiệm vụ, bản chất, chức năng, phân loại các hiện tượng tâm lý, các nguyên tắc và phương pháp nghiên cứu tâm lý.

Các điểm chính được tóm tắt:

• Lịch sử và các quan điểm Tâm lý học: Từ những tư tưởng cổ đại (Khổng Tử, Socrates, Aristotle, Plato, Democritus) đến sự phát triển thành một khoa học độc lập vào cuối thế kỷ XIX với W. Wundt. Các dòng phái Tâm lý học hiện đại như Tâm lý học hành vi (J. Watson), Tâm lý học Gestalt, Phân tâm học (S. Freud), Tâm lý học nhân văn (C. Rogers, H. Maslow), Tâm lý học nhận thức (J. Piaget, Brunner) và Tâm lý học hoạt động (L.S. Vygotsky, S.L. Rubinshtejn, A.N. Leonchiev, A.R. Luria) cũng được trình bày.
• Đối tượng và nhiệm vụ của Tâm lý học: Nghiên cứu các hiện tượng tâm lý với tư cách là một hiện tượng tinh thần do thế giới khách quan tác động vào não con người sinh ra, gọi chung là các hoạt động tâm lý. Nhiệm vụ cơ bản là nghiên cứu bản chất, quy luật nảy sinh và phát triển tâm lý, cơ chế diễn biến và thể hiện tâm lý.
• Bản chất và chức năng của tâm lý người: Tâm lý người là sự phản ánh hiện thực khách quan vào não người thông qua chủ thể và có bản chất xã hội – lịch sử. Tâm lý có chức năng định hướng, thôi thúc, điều khiển, kiểm tra và điều chỉnh hoạt động của con người.
• Phân loại hiện tượng tâm lý: Được phân loại dựa trên thời gian tồn tại (quá trình tâm lý, trạng thái tâm lý, thuộc tính tâm lý), sự tham gia của ý thức (có ý thức, chưa được ý thức), mức độ thể hiện (sống động, tiềm tàng) và phạm vi ảnh hưởng (cá nhân, xã hội).
• Cơ sở sinh lý thần kinh của tâm lý: Nhấn mạnh vai trò của não bộ. Trình bày cấu trúc của não (hành tủy, cầu não, não giữa, não trung gian, tiểu não, bán cầu đại não và vỏ não) và vấn đề định khu các chức năng tâm lý trong não. Giới thiệu hoạt động thần kinh cấp cao của I.P. Pavlov, bao gồm các khái niệm hưng phấn, ức chế, phản xạ, cung phản xạ, phản xạ không điều kiện và phản xạ có điều kiện.
• Các quy luật hoạt động thần kinh cấp cao: Quy luật hoạt động theo hệ thống (động hình), quy luật lan tỏa và tập trung, quy luật cảm ứng qua lại và quy luật phụ thuộc vào cường độ kích thích.
• Hệ thống tín hiệu thứ nhất và thứ hai: Hệ thống tín hiệu thứ nhất là phản ánh trực tiếp sự vật, hiện tượng; hệ thống tín hiệu thứ hai (ngôn ngữ) là tín hiệu của tín hiệu thứ nhất, là cơ sở sinh lý của tư duy trừu tượng và ý thức.
• Các loại hình thần kinh cơ bản: Được phân loại dựa trên đặc điểm hoạt động của hệ thần kinh (mạnh – yếu, cân bằng – không cân bằng, linh hoạt – không linh hoạt) và dựa vào ưu thế hoạt động của hệ thống tín hiệu thứ nhất hoặc thứ hai (kiểu “Nghệ sĩ”, “Trí thức”, “Trung gian”).
• Hoạt động và giao tiếp: Hoạt động là phương thức tồn tại của con người, là mối quan hệ tác động qua lại giữa con người và thế giới để tạo ra sản phẩm (đối tượng hóa) và hình thành tâm lý, ý thức (chủ thể hóa). Hoạt động có đặc điểm: có đối tượng, có chủ thể, có tính mục đích và vận hành theo nguyên tắc gián tiếp. Cấu trúc hoạt động bao gồm hoạt động, hành động và thao tác.