Lập trình Pascal (Tập 1)

Tóm tắt nội dung chính:

• Lời Nhà xuất bản & Lời nói đầu: Nhấn mạnh tầm quan trọng của CNTT, mục đích biên soạn sách là đáp ứng nhu cầu tài liệu tham khảo tin học cho học sinh phổ thông. Sách gồm ba tập, tập một có 250 bài tập từ dễ đến khó chia thành 15 bài lớn (Bài 1-11 là Phần Cơ bản, Bài 12-15 là Phần Nâng cao). Sách trình bày lý thuyết tóm tắt, sau đó là bài tập và lời giải (chỉ có lời giải cho các bài tập đánh số lẻ).
• Bài 1: Cấu trúc chương trình Pascal & Các câu lệnh cơ bản (Trang 5-9):
  • Cấu trúc cơ bản: Chương trình Pascal đầy đủ bao gồm dòng tiêu đề (Program), phần khai báo (Uses, Label, Type, Const, Var, Procedure, Function) và thân chương trình (BEGIN…END.). Giải thích về chú thích trong Pascal.
  • Các câu lệnh cơ bản: Giới thiệu các lệnh đơn giản (Clrscr, GoToXY, lệnh gán, Write, Writeln, Read, Readln) và các câu lệnh có cấu trúc (lệnh ghép Begin…End, lệnh lựa chọn IF…THEN…ELSE, CASE…OF…END, và các lệnh lặp FOR…TO/DOWNTO…DO, REPEAT…UNTIL, WHILE…DO).
  • Các lệnh GoTo, Break và Exit: Giải thích chức năng và phạm vi sử dụng của từng lệnh.
• Bài 2: Mảng một chiều, xâu kí tự (Trang 14-15):
  • Mảng một chiều: Định nghĩa, cách khai báo (ARRAY[chỉ_số] OF kiểu_phần_tử) và truy cập phần tử.
  • Xâu kí tự: Khai báo kiểu xâu (STRING[N]), chiều dài tối đa.
  • Các thủ tục và hàm trên xâu kí tự: Delete, Insert, STR, VAL, LENGTH, COPY, CONCAT, POS.
  • Câu hỏi và bài tập (Trang 15-18): Bao gồm các bài tập về so sánh biến mảng và xâu, nhập xuất mảng, thao tác trên mảng (tổng, tích vô hướng, chèn/xóa phần tử), tính toán thống kê, nén/giải nén xâu, thao tác đa thức, tìm kiếm trên đoạn thẳng, và các bài toán nâng cao về xử lý xâu ký tự liên quan đến số lớn nhất.
• Bài 3: Tệp văn bản (Text File) (Trang 19-23):
  • Khái niệm về tệp: Dữ liệu kiểu tệp, tên chuẩn TEXT, cấu trúc theo dòng (EOLn, EOF).
  • Các hàm và thủ tục xử lý tệp: EOF, EOLN.
  • Đọc dữ liệu từ tệp: ASSIGN, RESET, Read, Readln.
  • Ghi vào tệp: REWRITE, Write, Writeln.
  • Thêm dòng vào tệp: APPEND.
  • Câu hỏi và bài tập (Trang 21-23): Các bài tập về tìm kiếm, đếm từ, sao chép, chuyển đổi chữ hoa/thường, tách/ghép tệp, lọc số chẵn/lẻ, đảo ngược thứ tự, loại bỏ giá trị lặp, thêm nội dung vào cuối tệp, hoán đổi nội dung hai tệp, sắp xếp số dương/âm, tính giá trị đa thức từ tệp, sắp xếp từ trong tệp thành cột, và thay thế từ trong văn bản.
• Bài 4: Mảng hai chiều (Trang 24-27):
  • Khai báo và truy cập: Khai báo mảng hai chiều (Array[chỉ_số1,chỉ_số2] OF Kiểu), truy cập phần tử (A[i][j] hoặc A[i,j]). Mảng hai chiều còn gọi là ma trận.
  • Câu hỏi và bài tập (Trang 24-27): Các bài tập về nhập xuất mảng hai chiều, tạo ma trận theo công thức, chuyển từ mảng hai chiều sang một chiều và ngược lại, ma trận chuyển vị, tổng và tích hai ma trận, biến đổi ma trận, đếm phần tử dương, tính toán trên hàng/cột của ma trận, bỏ hàng/cột, đổi chỗ cột/hàng, xác định phần tử lân cận, và mã hóa/hiển thị ảnh đen trắng.
• Bài 5: Các bài toán tìm kiếm trên mảng (Trang 28-31):
  • Bài tập: Tìm phần tử lớn nhất, tìm hàng có phần tử cực tiểu lớn nhất, kiểm tra ma trận thưa, đếm ô vuông trong bảng, tìm phần giao của hai ảnh đen trắng.
  • Bài toán chia nhóm số: Chia n số tự nhiên thành 4 nhóm (Đông, Tây, Nam, Bắc) với các điều kiện về số lẻ/chẵn và tổng bằng nhau.
  • Bài toán bảng kết quả bóng đá: Đếm đội thắng nhiều hơn thua, đội không thua, đội thắng hơn một nửa số trận.
  • Thuật toán tìm kiếm nhị phân: Tìm vị trí chèn một số vào dãy đã sắp xếp để dãy vẫn không giảm, ứng dụng trong bài toán xổ số.
  • Các bài toán khác: Tìm đoạn dài nhất gồm toàn số 0 trong dãy nhị phân, vùng hình chữ nhật lớn nhất gồm toàn số 0 trong mảng nhị phân hai chiều, dãy con tăng dài nhất, và loại bỏ ký tự để tạo số lớn nhất từ xâu chữ số.
• Bài 6: Bài toán sắp xếp trên mảng (Trang 32-35):
  • Bài tập: Sắp xếp mảng theo thứ tự tăng dần bằng thuật toán chọn, sắp xếp dãy chỉ gồm 0 và 1, sắp xếp danh sách xâu kí tự theo thứ tự bảng chữ cái (chuẩn và mới), tìm đồng thời max và min của dãy bằng các thuật toán khác nhau, trộn hai dãy đã sắp xếp, thu được các giá trị khác nhau đã sắp xếp, sắp xếp lại mảng theo một phần tử cho trước, và tìm phần tử lớn thứ k của mảng (ứng dụng vào việc chọn đội tuyển).
• Bài 7: Làm quen với đồ họa, tọa độ màn hình, các hình vẽ đơn giản (Trang 36-40):
  • Khởi tạo đồ họa: Thủ tục InitGraph, các hàm kiểm tra lỗi (GraphResult, GraphErrorMsg), thủ tục CloseGraph.
  • Tọa độ màn hình: Gốc tọa độ (0,0) ở góc trên bên trái, cách xác định MaxX, MaxY, các tệp cần thiết (BGI, GRAPH.TPU, CHR).
  • Các thủ tục vẽ hình đơn giản: PutPixel, GetPixel (điểm); MoveTo, MoveRel, Line, LineTo, LinRel (đường thẳng); Arc, Circle, Ellipse (cung tròn, đường tròn, Ellipse); Rectangle, Bar, Bar3d (hình chữ nhật, hộp chữ nhật); DrawPoly (đa giác).
  • Câu hỏi và bài tập (Trang 38-40): Các bài tập về vẽ điểm, đường thẳng, tam giác, ô tô, đường tròn, ngũ giác, hình chữ nhật, cây thông, Elip, ngôi nhà, và các hình vẽ có kích thước điều khiển được.
• Bài 8: Tô màu hình vẽ (Trang 41-45):
  • Các thủ tục xác định màu nền và màu vẽ: SetPalette, SetColor, SetBkColor.
  • Các thủ tục tô màu hình vẽ: SetLineStyle (kiểu vẽ đường thẳng), Bar (vẽ hộp chữ nhật đặc), SetFillStyle (thiết lập kiểu tô màu), GetFillPattern, GetFillSettings, SetFillPattern (tự thiết kế mẫu tô), FillEllipse, Sector (tô màu Ellipse), FloodFill (tô màu miền bất kỳ). Giới thiệu các giá trị của Partern (mẫu tô).
  • Bài tập (Trang 42-45): Vẽ biểu đồ (hình bậc thang, hình quạt tròn) và tô màu, tô màu ô tô, bàn cờ vua, nút đẩy, ngôi nhà, tam giác, cây thông, ngũ giác. Hiển thị hình vẽ từ tệp, vẽ giao và hợp của hai hình, hiển thị ảnh đen trắng từ xâu mã hóa, vẽ đường nối các điểm, vẽ và tô màu hình tròn/hình vuông, vẽ hình tròn có điểm chung.