Phương pháp phòng chống mọt

Tóm tắt nội dung chính:

• Mọt hại gỗ: Là một nhóm côn trùng cánh cứng (Coleoptera) gây tổn thất lớn cho ngành khai thác gỗ và lâm nghiệp. Mọt có biến thái hoàn toàn qua 4 giai đoạn: trứng, sâu non, nhộng và mọt trưởng thành.
• Các họ côn trùng cánh cứng hại gỗ: Tài liệu đề cập đến nhiều họ mọt như Cerambycidae (họ xén tóc), Anobiidae (họ mọt gỗ ôvan), Bostrychidae (họ mọt dài), Lyctidae (họ mọt cám), Platypodidae (họ mọt gỗ chân dài).
• Mọt dài (Bostrychidae):
  • Đặc trưng: Hình trụ, màu đen/nâu, dài 2-3.2mm. Gây hại gỗ khúc, tre, gỗ xây dựng và trang trí nội thất. Ăn gỗ trực tiếp, có khả năng tiêu hóa xenlulô.
  • Sinh sản: Đẻ trứng vào mạch gỗ có đường kính >100-150μ và đủ chất đường, bột. Vòng đời từ 2-5 tháng đến 2 năm tùy loài.
  • Tác hại: Phá hủy gần như hoàn toàn phần gỗ giác.
  • Phòng trừ:
    • Kỹ thuật: Ngâm gỗ, tre xuống nước 6 tháng đến 1 năm để phân giải đường và bột.
    • Hóa chất: Dùng LN-3, XM-5A, XM-5B để ngâm gỗ; BQG-1 để quét/phun/bơm trực tiếp vào lỗ mọt (không khuyến khích do độc hại).
  • Các loại mọt dài phổ biến ở Việt Nam: Phân họ Dinoderinae (Rhizopertha dominica F – mọt ngũ cốc, Dinoderus minutus F – mọt tre, D. brevis Horn, D. distinctus Lesne) và phân họ Bostrychinae (Heterobostrychus Lesne, Bostrychopsis Lesne, Xylopsocus Lesne, Xylothrips Lesne, Xylodectes Lesne, Sinoxylon Duffschmid, Micrapate Casey).
• Mọt cám (Lyctidae):
  • Đặc trưng: Nhỏ, dẹt, dài 2-7mm. Gây hại gỗ khô dùng trong xây dựng và trang trí nội thất.
  • Sinh sản: Đẻ trứng vào mạch gỗ có đường kính >70μ và chứa >1.5% tinh bột. Sâu non ăn gỗ trực tiếp.
  • Tác hại: Gây hại nặng phần giác gỗ khô.
  • Phòng trừ:
    • Kỹ thuật: Chọn gỗ có đường kính mạch gỗ <70μ hoặc dùng gỗ lõi.
    • Hóa học: Dùng BQG-1 để phun/quét hoặc celcure để ngâm.
  • Các loại mọt cám phổ biến ở Việt Nam: Lyctus brunneus Stephens (mọt cám nâu), Minthea rugicollis Walker (mọt cám lông dùi đục), Lyctoxylon convictor Lesne.
• Mọt gỗ ôvan (Anobiidae):
  • Đặc trưng: Hình trụ hoặc hình trứng, không bẹt. Tấm lưng ngực trước che kín đầu. Kích thước 1.8-7.0mm.
  • Vòng đời: 2-4 năm.
  • Tác hại: Xâm nhập gỗ khô đã gia công, đồ gỗ gia đình. Đa thực, hại nhiều loại gỗ khác nhau.
  • Phòng trừ: Áp dụng phương pháp tương tự họ Bostrychidae và Lyctidae.
• Mọt vỏ gỗ (Scolytidae):
  • Đặc trưng: Kích thước nhỏ 1-12mm. Gây hại vỏ cây, một số giống đục vào gỗ giác.
  • Phân nhóm:
    • Mọt hại vỏ cây (Phloeophagy): Phát triển trong lớp vỏ cây, cành, rễ. Gây chết cây đứng do cắt đứt mạch libe.
    • Mọt hại gỗ gián tiếp (Xylo-mycetophagy): Phát triển trong gỗ, sống nhờ sợi nấm ambrosia.
  • Phòng trừ: Bóc vỏ gỗ, phun thuốc bảo quản gỗ.